Gapinge,
Torenkerk
Protestantste Kerk - Dorpsstraat 25
- Orgeloverzicht - Andere orgels in Gapinge -
Kerkgebouw
De toren van de
Gapingse dorpskerk dateert uit de eerste helft van de vijftiende eeuw en is als
enige dorpskerk op Walcheren onbeschadigd de Tachtigjarige Oorlog overleeft.
De toren werd gebouwd tegen een waarschijnlijk nog houten kerkje en was
opgetrokken op een H-vormige plattegrond. Dat wil zeggen dat er een brede hoge
onderdoorgang dwars door de toren is aangebracht, zodat deze eigenlijk op twee
brede zijmuren rust.
Het koor van de kerk dateert uit het midden van de vijftiende eeuw en het
huidige schip werd pas omstreeks 1500 in zijn huidige vorm opgetrokken.
In de periode 1920-1922 werd de toren van zijn pleisterlaag ontdaan en onder
leiding van architect A.A. Kok te Bussum maakte men ook de hoge ingangsnis weer
volledig zichtbaar.
Rond 1900 was in het schip van de kerk een school gesitueerd, waarbij allerlei
muurtjes waren opgetrokken en vensters waren dichtgemetseld.
Na de Tweede Wereldoorlog werden deze wijzigingen in het kerkschip ongedaan
gemaakt. Ook werden verzakkingen, veroorzaakt door de inundatie van Walcheren in
de periode 1944-1946, zo veel mogelijk verholpen. Onder leiding van architect E.P.
Messer uit Amsterdam werd een glazen afscheiding tussen kerk en schip
opgetrokken. De kerkgemeente is namelijk zo klein dat deze uitsluitend in het
koorgedeelte kerkdiensten houdt.
Orgel
Het orgel voor de Torenkerk te Gapinge
is rond 1755 gebouwd, vermoedelijk door de Middelburgse orgelbouwer Ludovicus de Backer of een van zijn
leerlingen. Zeker is het dat het orgel van Zeeuwse herkomst is, aangezien in de
hoeden van enkele gedekte pijpen stroken van de Middelburgse Courant uit 1804
zijn teruggevonden.
In 1833 was het vermoedelijk al in het bezit van Abraham de Landmeter, een
vermogend aannemer te Middelburg. Waarschijnlijk werd het te koop aangeboden aan
de
Doopsgezinde
Gemeente in Middelburg, maar werd niet verkocht.
In 1873 werd het orgel gelegateerd aan de
Hervormde Gemeente te Oostkapelle. Daarnaast was een geldsom f1700,- beschikbaar om uit de rente
daarvan de kosten van onderhoud en organist te bestrijden. Het orgel werd
geplaatst op een op drie ijzeren kolommen rustend 'platform' aangebracht en op
20 juli 1873 in gebruik genomen.
In 1903 werd het orgel voor f350,- verkocht aan de
Hervormde Gemeente van Gapinge. De beelden van het orgel zijn achtergebleven op
de orgelgaanderij te
Oostkapelle.
In 1985 is het orgel gerestaureerd door de firma Pels & van Leeuwen te 's
Hertogenbosch. Adviseur hierbij was Jan Jongepier, die het fraaie instrument
bespeelde bij de ingebruikname.
|
De dispositie van het De Backer?-orgel (ca. 1755): |
|||
|
Manuaal: |
|
|
|
|
Overige gegevens: |
|
|
|
Momenteel staat het De Backer-orgel te koop. In verband met de sluiting van de Mozaiekkerk te Gapinge is het namelijk de bedoeling om het daar aanwezige Hess-orgel in de Torenkerk te plaatsen.
Zie pagina Discografie
Geraadpleegde bronnen
Eck, T. van (1997)
Het historische orgel in Nederland, deel II (1726-1769)
Rotterdam, Nationaal Instituut voor de Orgelkunst, 1997
Kluiver, J.H. (1974)
Historische Orgels in Zeeland, deel II
Middelburg, Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der
Wetenschappen, 1974
Met dank aan
M. Aarnoudse