(Voormalige) Noorderkerk

Kerkgebouw
Op Goede Vrijdag 31 maart 1881 werd de nieuwe Gereformeerde Noorderkerk aan de Boogardstraat in Middelburg voor de eerste keer gebruikt. De kerk telde ca. 1100 zitplaatsen en was gebouwed door aannemer D. Bijl voor f15470,-. Toch moesten de kinderen onder de tien jaar thuisblijven en per gezin mochten hoogstens drie kinderen meekomen, alles vanwege de beperkte ruimte.
De Noorderkerk was verbonden met een steeg naar de Hofpleinkerk. Mensen die te laat bij n van de kerken waren, konden zo nog vlug naar het andere gebouw gaan om te kijken of daar nog voldoende zitruimte was.
In 1985 is de Noorderkerk gesloopt. De voorgevel is echter behouden en via de vroegere entree heeft men nu toegang tot een tuin achter het Zeeuws Archief aan het Hofplein.

Foto : Inventaris van de archieven van de Gereformeerde kerk
Middelburg (1810) 1846-1917 (1967)

Eerste orgel
Zie de Kleine Kerk te Veere, waar het eerste orgel in 1928 naar toe is overgeplaatst.

Tweede orgel
In 1928 bouwde de firma Valckx & Van Kouteren een pneumatisch orgel voor de Noorderkerk. Dit orgel bezat twintig stemmen, verdeeld over twee manualen en pedaal.

De vermoedelijk oorspronkelijke dispositie van het voormalige Valckx & Van Kouteren-orgel (1928):

Manuaal I:

Bourdon 16 voet

Prestant 8 voet

Roerfluit 8 voet

Salicionaal 8 voet

Octaaf 4 voet

Octaaf 2 voet

Cornet disc. V sterk

Trompet 8 voet

Manuaal II:

Bourdon 8 voet

Gamba 8 voet

Concertfluit 8 voet

Celeste 8 voet

Vioolprestant 4 voet

Open fluit 4 voet

Hobo 8 voet

Pedaal:

Subbas 16 voet

Zachtgedekt - transmissie 8 voet

Octaafbas 8 voet

Cello - transmissie 8 voet

Werktuiglijke registers:

Tremulant op Manuaal I

Overige gegevens:

Manuaalomvang: C-g'''

Pedaalomvang: C-d

Stemming: evenredig zwevend

Toonhoogte: a = 440Hz

Tractuur: elektro-pneumatische kegelladen

Evenals bij het voormalig Dekker-orgel in de Hofpleinkerk te Middelburg, zijn er van het Valckx & Van Kouteren-orgel twee disposities in omloop. Het vermoeden bestaat dan ook dat de dispositie van het orgel in de jaren '50 of '60 van de vorige eeuw is gewijzigd. Hierbij is op het eerste manuaal een Roerfluit 4' geplaatst en in plaats van de Cornet een Mixtuur gedisponeerd. Op het tweede Manuaal is de Bourdon 8' geruild voor een Holpijp 8', de Concertfluit 8' voor een Fluit Dolce 8' de Celeste, Vioolprestant 4' en Open Fluit 4' zijn verwijderd. Ook de pedaaldispositie is sterk gewijzigd.

De dispositie van het voormalige Valckx & Van Kouteren-orgel (1928), waarschijnlijk vanaf de jaren '50/'60:

Manuaal I:

Bourdon 16 voet

Prestant 8 voet

Roerfluit 8 voet

Salicionaal 8 voet

Octaaf 4 voet

Octaaf 2 voet

Mixtuur III-IV sterk

Trompet 8 voet

Manuaal II:

Holpijp 8 voet

Gamba 8 voet

Fluit Dolce 4 voet

Nasard 2 2/3 voet

(Basson-)Hobo 8 voet

Pedaal:

Subbas 16 voet

Zachtgedekt 16 voet

Fluitbas 8 voet

Werktuiglijke registers:

Tremulant op Manuaal II

Overige gegevens:

Manuaalomvang: C-g'''

Pedaalomvang: C-d

Stemming: evenredig zwevend

Toonhoogte: a = 440Hz

Tractuur: elektro-pneumatische kegelladen

Bij de sloop van de kerk in 1985 is het Valckx & Van Kouteren-orgel ovoor f100,- gekocht door een particulier uit Kapelle-Biezelinge. Het pijpwerk kwam bij verschillende liefhebbers. Zo werd een deel van het materiaal gebruikt voor de bouw van een huisorgel in Middelburg, de Subbas 16' zou worden benut voor het pedaal van het Van Dam-orgel in de Hervormde Kerk in Biezelinge, maar deze plannen zijn nooit verwezenlijkt. De tremulant van het Vlackx & Van Kouteren-orgel werd in Biezelinge op het hoofwerk geplaatst, maar later weer verwijderd. De windmachine is verkocht aan een smid in Schore.

Foto : Collectie J.J. Snijders

Geraadpleegde literatuur

Francke, S.G. (1987)
Inventaris van de archieven van de Gereformeerde kerk Middelburg (1810) 1846-1917 (1967)
Middelburg, Gemeentearchief, 1987