Gasthuiskerk

Kerkgebouw
De eerste vermelding van de Gasthuiskapel aan de Kerkstraat in Tholen dateert uit 1312. In dat jaar stelde Ewout Pieterszn. van Gabriee zijn huis aan de kerkstraat beschikbaar als gasthuis om hierin arme reizigers voor korte tijd onderdak te verlenen en bij ziekte te verplegen. Bij de stadsbrand van 16 mei 1452 ging ook dit gasthuis verloren.
De huidige kapel en het gasthuis werden kort hierna herbouwd en na de reformatie werd het gasthuis door het stadsbestuur gevorderd voor het opslaan van buskruit. De kapel werd gebruikt voor het opslaan van stenen van de afgebroken kruitkelder.
Vanaf 1584 is het gasthuis weer gebruikt waarvoor het oorspronkelijke gebouwd was en aan het begin van de 17e eeuw werd de kapel ook gebruikt als ziekenzaal. Er was een zolder in aangebracht waarop een leidekker zijn opslag had. In 1631 werd een nieuw gasthuis aan de rand van de stad betrokken en het oude gebouw en de kapel verkocht.
In 1726 moest de toren op het dak van de Gasthuiskapel worden hersteld, daar het anders op voorbijgangers in de Kerkstraat zou neerstorten. Tijdens het beleg en de inname van Bergen op Zoom in 1747 werd de kapel gebruikt als hospitaal voor gekwetste officieren van het Staatse leger.
Voor 1832 is de Gasthuiskapel verdeeld in drie woningen. Het torentje was verdwenen en het leien dak was vervangen door een pannendak.
Tussen 1963 en 1967 werd de Gasthuiskapel in deze situatie gekocht door de gemeente Tholen. De andere bebouwing van het gasthuis was in de loop van de jaren verdwenen, maar eind 1973 begon de restauratie van de kapel. Op 28 augustus 1975 werd de Gasthuiskapel opnieuw in gebruik genomen. Het kerkgebouw is sindsdien eigendom van de Gemeente Tholen en wordt sinds 1975 gehuurd door  de Hervormde Gemeente Inmanul.

Orgel
Of zich in vroeger eeuwen een orgel in de Gasthuiskapel in Tholen heeft gestaan, is niet bekend. In ieder geval werd er in de 20e eeuw een elektronicum gebruikt. Het huidige orgel is eigendom van de Hervormde Gemeente Inmanul die het kerkgebouw huurt. Het werd in 1979 gebouwd door de firma Van Vulpen en betreft een seriepositief.

Oorspronkelijke d ispositie van het Van Vulpen-orgel (197 9 ):

Manuaal I:

Gedekt 8 voet

Prestant 4 voet

Manuaal II:

Gedekt- transmissie 8 voet

Fluit 4 voet

Pedaal:

Aangehangen

Werktuiglijke registers:

Koppel Manuaal I-Manuaal II

Koppel Pedaal-Manuaal I

Koppel Pedaal-Manuaal II

Overige gegevens:

Manuaalomvang: C-g

Pedaalomvang: C-f

Stemming: Evenredig zwevend

Toonhoogte: a = 440 Hz

Tractuur: mechanische sleepladen

In 1982 werd het orgel uitgebreid door Van Vulpen met een Prestant 2' op Manuaal II.

Oorspronkelijke d ispositie van het Van Vulpen-orgel (197 9 ) vanaf 1982 :

Manuaal I:

Gedekt 8 voet

Prestant 4 voet

Manuaal II:

Gedekt- transmissie 8 voet

Fluit 4 voet

Prestant 2 voet

Pedaal:

Aangehangen

Werktuiglijke registers:

Koppel Manuaal I-Manuaal II

Koppel Pedaal-Manuaal I

Koppel Pedaal-Manuaal II

Overige gegevens:

Manuaalomvang: C-g

Pedaalomvang: C-f

Stemming: Evenredig zwevend

Toonhoogte: a = 440 Hz

Tractuur: mechanische sleepladen

Tot slot werd vier jaar nadien op Manuaal I een Mixtuur geplaatst en een Sordun 16' op het pedaal toegevoegd. Deze werd vanwege de beperkte ruimte onder in de orgelkas geplaatst. Een speciale registertrekker werd aangebracht om het onderluik mee te openen dan wel te sluiten, om zodoende de klank van de Sordun te benvloeden.

D ispositie van het Van Vulpen-orgel (197 9 ) vanaf 1986 :

Manuaal I:

Gedekt 8 voet

Prestant 4 voet

Mixtuur II sterk

Manuaal II:

Gedekt - transmissie 8 voet

Fluit 4 voet

Prestant 2 voet

Pedaal:

Sordun 16 voet

Werktuiglijke registers:

Koppel Manuaal I-Manuaal II

Koppel Pedaal-Manuaal I

Koppel Pedaal-Manuaal II

Luik

Overige gegevens:

Manuaalomvang: C-g

Pedaalomvang: C-f

Stemming: Evenredig zwevend

Toonhoogte: a = 440 Hz

Tractuur: mechanische sleepladen

Geraadpleegde bronnen

Informatiebrochure Gasthuiskapel Tholen

Zuurdeeg, J.P.B.
Kerken op Tholen en Sint-Philipsland
Gemeente Tholen, 2005