Hersteld Apostolische Zendingsgemeenschap

Kerkgebouw
De Evangelisch Lutherse kerk te Vlissingen werd in 1735 gesticht op grond van het voormalige Schuttershof van Sint Joris.

Nadat een geschil ontstond met de kerkeraad van de Evangelisch Lutherse Gemeente van Middelburg, stichtten circa 40 Lutheranen in 1735 in Vlissingen een eigen kerk op de grond van het voormalige Schuttershof van Sint Joris aan de Walstraat.
Omdat de gemeente groeide, werd in 1778 de kerk uitgebreid, waaraan een steen met het opschrift 'Renovat 1778' boven de ingang aan herinnert.
De beschietingen door de Engelsen in 1801 heeft aan het kerkgebouw grote schade toegebracht. Na twee herstellingen kreeg het pand in de periode 1904-1905 een grote restauratie. Op 3 december 1905 werd de gerestaureerde kerk in gebruik genomen.
Na de Tweede Wereldoorlog viel de schade als gevolg van bombardementen mee, na de Watersnoodramp van 1953 was de schade echter veel groter. In de jaren erna werd het gebouw dan ook hersteld.
Tot 1988 behoorde deze kerk aan de Evangelisch Lutherse Kerk. Tegenwoordig heeft de Hersteld Apostolische Zendings Gemeente het pand in eigendom.

Eerste orgel
In 1790 werd door de Evangelisch Lutherse Gemeente van Vlissingen een orgel aangekocht van de weduwe van de Middelburgse regent Johan Adriaan van de Perre. Deze had het dit grote huisorgel vlak voor zijn overlijden in april 1790 laten bouwen door de Middelburgse stadsorgelmaker Frederik van der Weele.
Het instrument kwam zo voor f850,- terecht in het kerkgebouw van de Lutherse Gemeente waar het werd geplaatst door Van der Weele zelf.

De vermoedelijk oorspronkelijke dispositie van het voormalige Van der Weele-orgel (1790):

Bovenklavier:

Prestant disc. 8 voet

Holpijp 8 voet

Quintadeen 8 voet

Prestant 4 voet

Fluit 4 voet

Quint 3 voet

Octaaf 2 voet

Superoctaaf 1 voet

Cornet disc. III sterk

Basson 8 voet

Onderklavier:

Holpijp 8 voet

Fluit 4 voet

Gemshoorn 4 voet

Quintfluit 3 voet

Fluit 2 voet

Pedaal:

Aangehangen

Werktuiglijke registers:

Manuaalkoppel basc./disc.

Tremulant op het Onderklavier

Overige gegevens:

Manuaalomvang: C-e

Pedaalomvang: C-d'

Stemming: evenredig zwevend?

Toonhoogte: a = 440 Hz?

Tractuur: mechanische sleepladen

In 1809 liep het kerkgebouw en het orgel grote schade op bij het bombardement van Vlissingen door de Engelse vloot.  Het orgel was 'deerlijk doorboord' en dreigde van het oksaal te storten.  Orgelmaker Kalbfleisch herstelde het orgel op eigen kosten maar bij een reparatie in 1819 kreeg hij bevel het werk te stoppen. Zijn werk werd niet voldoende geacht. Opnieuw werd Frederik van der Weele de opdracht gegund maar de schade was groot: 225 van de 805 pijpen moesten worden vernieuwd en de Basson 8'  was niet meer te herstellen. Daar voor in de plaats kwam een Quint 1 1/3'.
In 1872 een commissie opgericht ten behoeve van een orgelrestauratie. Deze restauratie werd voltooid in 1873. Vermoedelijk werd hierbij de kas van het orgel vernieuwd. De officile ingebruikname vond plaats op 8 juni 1873.

De dispositie van het voormalige Van der Weele-orgel (1790) vanaf 1873:

Bovenklavier:

Prestant disc. 8 voet

Holpijp 8 voet

Quintadeen 8 voet

Prestant 4 voet

Fluit 4 voet

Quint 3 voet

Octaaf 2 voet

Quint 1 1/3 voet

Superoctaaf 1 voet

Cornet disc. III sterk

Onderklavier:

Holpijp 8 voet

Fluit 4 voet

Gemshoorn 4 voet

Quintfluit 3 voet

Fluit 2 voet

Pedaal:

Aangehangen

Werktuiglijke registers:

Manuaalkoppel basc./disc.

Tremulant op het Onderklavier

Overige gegevens:

Manuaalomvang: C-e

Pedaalomvang: C-d'

Stemming: evenredig zwevend?

Toonhoogte: a = 440 Hz?

Tractuur: mechanische sleepladen

Ondanks dat het orgel volgens een keuringsrapport van organist A.P. Varel in 1924 in goede staat verkeerde en alleen de mechanieken moesten worden nagezien, werd in 1925 besloten een nieuw instrument in de kas uit 1872 te bouwen.

Foto : Historische orgels in Zeeland

Tweede orgel
In 1925 werd voor de Evangelisch Lutherse Kerk te Vlissingen een nieuw orgel gebouwd in de oude orgelkas uit 1872. Het werk werd uitgevoerd door Orgelfabriek Standaart en het vernieuwde instrument werd op 18 februari 1925 in gebruik genomen.
In 1958 werd het aan de andere kant van de kerk geplaatst.
In 1963 werd het orgel afgebroken.

Situatie vanaf 1958. Foto : Stichting Utrechts Orgelarchief Maarten Vente

Huidig orgel
Nadat in oktober 1957 was besloten het Standaart-orgel te restuareren, kwam in oktober 1958 het bericht dat door het Rampenfonds grotendeels een nieuw orgel zou worden gefiancierd. In 1963 werd een nieuw orgel gebouwd voor de Evangelisch Lutherse Kerk te Vlissingen door de firma Van Leeuwen te Leiderdorp. De Hervormde Orgelcommissie adviseerde bij de bouw. Op 5 juni 1963 werd het nieuwe Van Leeuwen-orgel in gebruik genomen. Hierbij werd het bespeeld door de adviseur Willem Hlsmann. Met medewerking van hobost Flip Feij werden werken ten gehore gebracht van Bach, De Fesch en Micheelsen.

De dispositie van het Van Leeuwen-orgel (1963):

Manuaal:

Quintadeen basc./disc. 16 voet

Prestant 8 voet

Holpijp 8 voet

Octaaf 4 voet

Roerfluit 4 voet

Octaaf 2 voet

Mixtuur IV-VI sterk

Pedaal:

Aangehangen

Overige gegevens:

Manuaalomvang: C-g

Pedaalomvang: C-f'

Stemming: evenredig zwevend

Toonhoogte: a = 440 Hz

Tractuur: mechanische sleeplade

Geraadpleegde bronnen

Kluiver, J.H. (1974)
Historische Orgels in Zeeland, deel I (Noord- en Zuid-Beveland), II (Walcheren)
Middelburg, Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, 1974

Stichting Utrechts Orgelarchief Maarten Vente

Zoodsma, L. (1992)
"Van toevluchtsoort tot vaste burcht" in "Luthers Zeeland. Bijdragen over de geschiedenis van de Lutherse kerk in Zeeland ter begeleiding van de tentoonstelling ter gelegenheid van het 250-jarig bestaan van de Lutherse kerk in Middelburg"
Middelburg, Stichting Natuur- en Recreatieinformatie, 1992

Met dank aan
Hersteld Apostolische Zendingsgemeenschap
H. Feij