(voormalige) Dorpskerk

Kerkgebouw
In de 11e eeuw en volgende eeuwen vervulde de laatgotische Willibrordkerk te Westkapelle een centrale plaats in de Willibrordverering op Walcheren. De oorspronkelijke kerk werd in 1458 afgebroken en meer landinwaarts werd een nieuwe kerk gebouwd. Deze kerk bestond uit een driebeukig halleschip en -koor met een buiten de noord- en de zuidgevel stekend dwarsschip met vieringtorentjes.
Tijdens het beleg van Middelburg (1572-1574) werd Westkapelle door de Spanjaarden in de as gelegd en bleef van de kerk slechts een rune over. Omdat de kerktoren diende als baken voor stuurlui op zee, werd de kerk al spoedig opgeknapt. De kerk is toen aanmerkelijk verkleind en werd in 1583 weer in gebruik genomen.
In 1737 werd de kerk opnieuw gerestaureerd maar de kerk vergde de komende jaren voortdurend onderhoud.
In 1817 wees de Staat der Nederlanden de toren van Westkapelle aan om een kustlicht op te bouwen.
In de nacht van 14 op 15 maart 1831 is de kerk totaal door brand vernietigd. De toren werd hierna overgedragen aan het Rijk en er werd besloten een nieuwe kerk te bouwen.
De nieuwe Hervormde Kerk kwam in het dorp zelf te staan en werd in het voorjaar van 1835 in gebruik genomen. Dit kerkgebou droeg alle kenmerken van de zogenaamde Waterstaatskerken uit deze periode.
Bij het bombardement op de Westkappelse zeedijk in 1944 is het kerkgebouw van de Hervormde Gemeente vernield. Stenen werden later gebruikt bij het dichten van de gaten in de zeedijken.
Nadat de gemeente tijdelijk gebruik had gemaakt van een noodkerk, werd in 1952 de Moriakerk in gebruik genomen.

Foto : Bulletin Stichting Oude Zeeuwse Kerken

Eerste orgel
In 1943 leverde J.A. Mennes en een orgel voor de in 1835 gebouwde Hervormde Kerk van Westkapelle. Vermoedelijk was dit het eerste orgel van de Herormde Gemeente. In de Willibrordkerk heeft waarschijnlijk geen orgel gestaan, aangezien hier altijd een voorzanger was aangesteld.
Het nieuwe orgel was een schenking van H.J. Baron van Doorn van Westkapelle. Waarschijnlijk maakten Mennes en Preuninger gebruik van oud pijpmateriaal, afkomstig van een orgel uit een katholieke kerk. Het instrument werd na oplevering gekeurd door de Middelburgse organisten J.J. de Kanter en C.J. van Uye die het werk positief beoordeelden.

De dispositie van het Mennes-orgel (ca. 1844 met gebruikmaking van ouder materiaal) te Westkapelle:

Manuaal:

Prestant 8 voet

Holpijp 8 voet

Viola di Gamba 8 voet

Octaaf 4 voet

Fluit 4 voet

Quint 3 voet

Gemshoorn 2 voet

Mixtuur disc. III sterk

Cornet disc. III sterk

Trompet basc./disc. 8 voet

Pedaal:

Aangehangen

Werktuiglijke registers:

Tremulant

Ventiel

Overige gegevens:

Manuaalomvang: C-f

Pedaalomvang: C-e'

Stemming: evenredig zwevend

Toonhoogte: a = 440 Hz

Tractuur: mechanische sleepladen

In 1936 werd het instrument verkocht naar Maastricht, de kerk van Onze Lieve Vrouwe van Lourdes.
Hier is het front een keer ingekort en in 1985 is het Mennes-orgel door de firma Verschueren in de Onze Lieve Vrouwe Visitatie te Velp geplaatst.

Foto : Collectie D.P. Verhulst                                                                                      Situatie vanaf 1985 te Velp, O.L.V. Visitatie
                                                                                                                                            Foto : Collectie D.P. Verhulst

Tweede orgel
In 1936 plaatste de firma Elbertse een ander orgel in de Hervormde Kerk van Westkapelle. Het orgel bevat twee klavieren en een vrij pedaal. De beide windladen waren afkomstig uit de werkplaatsen van Maarschalkerweerd. Adviseur was H.C.A. Varel, organist in Ritthem. Op 21 juni 1936 werd het mechanische orgel ingewijd.

De dispositie van het voormalige Elbertse-orgel (1936):

Manuaal I:

Bourdon 16 voet

Prestant 8 voet

Roerfluit 8 voet

Octaaf 4 voet

Octaaf 2 voet

Sesquialter II sterk

Trompet 8 voet

Manuaal II:

Holpijp basc./disc. 8 voet

Viola di Gamba 8 voet

Spitsfluit 4 voet

Nasard 2 2/3 voet

Woudfluit 2 voet

Pedaal:

Subbas - transmissie 16 voet

Werktuiglijke registers:

Koppel Manuaal I-Manuaal II

Koppel Pedaal-Manuaal I

Overige gegevens:

Manuaalomvang: C-f

Pedaalomvang: C-d'

Stemming: evenredig zwevend

Toonhoogte: a = 440 Hz

Tractuur: mechanische sleepladen

Bij het bombardement in 1944 is het Elbertsen-orgel verloren gegaan.

Foto : Collectie D.P. Verhulst     

Geraadpleegde literatuur

Kluiver, J.H. (1974)
Historische Orgels in Zeeland, deel II
Middelburg, Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, 1974

Wessels-Boer, I.H. (1995)
"Een baken in zee: de laatgotische Willibrordkerk te Westkapelle" in: Bulletin Stichting Oude Zeeuwse Kerken, nr. 34, mei 1995
Stichting Oude Zeeuwse Kerken, 1995

Drunk, T.H. von der (1995)
"De herbouw van de Hervormde Kerk van Westkapelle na de brand van 1831" in: Bulletin Stichting Oude Zeeuwse Kerken, nr. 35, september 1995
Stichting Oude Zeeuwse Kerken, 1995

Stichting Utrechts Orgelarchief Maarten Vente

Met dank aan
D.P Verhulst