(voormalige) Grote- of Onze Lieve Monsterkerk

Kerkgebouw
In de 12e eeuw werd in het centrum van Zierikzee een reusachtige gotische basiliek gebouwd, gewijd aan Sint Livinius.
In de nacht van 6 op 7 oktober 1832 verwoestte een brand deze kerk volledig. Op deze plaats werd in 1848 de Nieuwe Kerk in gebruik genomen.

Situatie 1832. Foto : Collectie P. Sevestre

Eerste? orgel
In 1549 vervaardigde Henrick Niehoff een orgel voor de Grote- of Onze Lieve Monsterkerk te Zierikzee. De kassen van hoofd- en rugwerk werden vervaardigd door schrijnwerker Schalcken. Hoogstwaarschijnlijk beschikte de kerk ook al voor die tijd over een orgel, mogelijk zelfs twee. Het orgel van Niehoff, dat op een oksaal stond naast de kansel op de scheiding tussen koor en transept, had waarschijnlijk reeds bij de bouw een hoofdwerk met afzonderlijke registers en dus geen blokwerk meer.

De waarschijnlijk oorspronkelijke dispositie van het Niehoff-orgel (1549):

Hoofdwerk:

Prestant - disc. dubbel 8 voet

Octaaf - disc. dubbel 4 voet

Mixtuur III-VIII sterk

Scherp IV-XII sterk

Bovenwerk:

? Prestant - disc. dubbel

Quintadeen

Octaaf - disc. dubbel

Holpijp

Sifflet

Mixtuur

Scherp

Kromhoorn

8 voet

8 voet

4 voet

4 voet

1 voet

8 voet

Pedaal:

Trompet 8 voet

Nachthoorn 2 voet

Gekoppeld aan F'G'A'-c van het Hoofdwerk

Overige gegevens:

Manuaalomvang Hoofdwerk/Bovenwerk: F'G'A'-g''-a''

Manuaalomvang Rugwerk: FGA-g''-a''

Pedaalomvang: FG-c'

Stemming: Middentoon

Toonhoogte: a = 440 Hz

Tractuur: mechanische springladen

Nadat de Spanjaarden in 1576 onder leiding van aanvoerder Mondragon na een negen maanden durend beleg Zierikzee hadden ingenomen moest dit orgel worden vrijgekocht.
In de loop van de tijd is het orgel gewijzigd. Waarschijnlijk is het Bovenwerk en het daarbij behorende derde klavier verwijderd ten gunste van een uitbreiding van het Hoofdwerk.

De dispositie van het Niehoff-orgel (1549) vanaf ca. 1769:

Hoofdwerk:

Prestant - disc. dubbel 8 voet

Bourdon 8 voet

Octaaf - disc. dubbel 4 voet

Octaaf - disc. dubbel 2 voet

Mixtuur III-VIII sterk

Scherp IV-XII sterk

Cornet IV sterk

Trompet basc./disc. 8 voet

Rugwerk:

Prestant - disc. dubbel 8 voet

Bourdon - op bovenlade 8 voet

Octaaf - disc. dubbel 4 voet

Holfluit 4 voet

Superoctaaf - op bovenlade 2 voet

Siffelet 1 voet

Mixtuur II-VI sterk

Scherp IV-VI sterk

Sesquialter disc. - op bovenlade II sterk

Tertiaan disc. II sterk

Cromhoorn - op bovenlade 8 voet

Pedaal:

Trompet 8 voet

Nachthoorn 2 voet

Gekoppeld aan F'G'A'-c van het Hoofdwerk

Werktuiglijke registers:

Tremulant Hoofdwerk

Tremulant Rugwerk

Overige gegevens:

Manuaalomvang Hoofdwerk: F'G'A'-c'''

Manuaalomvang Rugwerk: FGA-c'''

Pedaalomvang: FG-c'

Stemming: Middentoon

Toonhoogte: a = 440 Hz

Tractuur: mechanische springladen

De toestand van dit orgel verslechterde na 1760 kennelijk zodanig, dat de te hulp geroepen orgelbouwer J.H.H. Batz in 1765 adviseerde het instrument te vervangen door een nieuw. In 1768 besloot het stadsbestuur tot de bouw van een groot nieuw orgel door Batz.
Het Niehoff-orgel, dat voor het laatst geklonken heeft op 16 december 1770 (het stond toen nog steeds in de middentoonstemming), werd in 1803, dus pas enige jaren na het gereedkomen van het Batz-orgel, verkocht aan de parochie van de Rooms-Katholieke Sint Georgiuskerk te Kruisland (NB). Daar vond het instrument in 1887 zijn einde, toen er een nieuwe kerk werd gebouwd en het orgel werd vervangen door een nieuw orgel van de orgelbouwer Rogier te Bergen op Zoom (aldaar werden in 1892 en 1969 wederom nieuwe orgels geplaatst)

Tweede orgel
In 1768 besloot het stadsbestuur van Zierikzee tot de bouw van een groot nieuw orgel voor de Grote- of Onze Lieve Monsterkerk door J.H.H. Battz, waarvoor de financile middelen voor een belangrijk deel beschikbaar kwamen uit de rente-opbrengsten van een groot legaat (bestemd voor een ander doel, dat niet gerealiseerd kon worden). Het nieuwe instrument werd geplaatst tegen de westmuur van de kerk en werd op 19 december 1770 in gebruik genomen.

De oorspronkelijke dispositie van het Batz-orgel (1770):

Hoofdwerk:

Prestant - disc. dubbel 16 voet

Bourdon 16 voet

Octaaf - disc. dubbel 8 voet

Roerfluit 8 voet

Octaaf - disc. dubbel 4 voet

Fluit 4 voet

Quint - disc. dubbel 3 voet

Superoctaaf - disc. dubbel 2 voet

Woutfluit 2 voet

Mixtuur IV-VIII sterk

Scherp III-VI sterk

Trompet 16 voet

Trompet 8 voet

Bovenwerk:

Prestant 8 voet

Baartpyp 8 voet

Viola di Gamba 8 voet

Octaaf 4 voet

Speelfluit 4 voet

Gemshoorn 2 voet

Flageolet 1 1/2 voet

Sexquialter II-III sterk

Schalmei 8 voet

Vox Humana 8 voet

Rugwerk:

Quintadeen 16 voet

Prestant - disc. dubbel 8 voet

Holpyp 8 voet

Octaaf 4 voet

Roerfluit 4 voet

Nasart 3 voet

Superoctaaf 2 voet

Terts 1 3/5 voet

Cornet disc. VI sterk

Mixtuur III-VIII sterk

Trompet 8 voet

Hautbois 8 voet

Pedaal:

Prestant 16 voet

Subbas 16 voet

Roerquint 12 voet

Hofluit 8 voet

Octaaf 4 voet

Nagthoorn 2 voet

Mixtuur IV sterk

Basuin 16 voet

Trompet 8 voet

Trompet 4 voet

Cink 2 voet

Werktuiglijke registers:

Koppel Hoofdwerk-Bovenwerk basc./disc.

Koppel Hoofdwerk-Rugwerk basc./disc.

Koppel Pedaal-Hoofdwerk

Vier afsluitingen

Tremulant Bovenwerk

Tremulant Rugwerk

Ov erige gegevens:

Manuaalomvang: C-d'''

Pedaalomvang: C-d'

Stemming: Evenredig zwevend

Toonhoogte: a = 440 Hz

Tractuur: mechanische sleepladen

Nadien onderging het instrument kleinere wijzigingen. Meere verving in 1813/14 de Mixtuur van het pedaal door een Fluit 4', plaatste een Carillon op het Bovenwerk en een Fluit Travers 8' discant op het Rugwerk.

De dispositie van het Batz-orgel (1770) vanaf 1814:

Hoofdwerk:

Prestant - disc. dubbel 16 voet

Bourdon 16 voet

Octaaf - disc. dubbel 8 voet

Roerfluit 8 voet

Octaaf - disc. dubbel 4 voet

Fluit 4 voet

Quint - disc. dubbel 3 voet

Superoctaaf - disc. dubbel 2 voet

Woutfluit 2 voet

Mixtuur IV-VIII sterk

Scherp III-VI sterk

Trompet 16 voet

Trompet 8 voet

Bovenwerk:

Prestant 8 voet

Baartpyp 8 voet

Viola di Gamba 8 voet

Octaaf 4 voet

Speelfluit 4 voet

Gemshoorn 2 voet

Flageolet 1 1/2 voet

Sexquialter II-III sterk

Carrillon 8 voet

Schalmei 8 voet

Vox Humana

Rugwerk:

Quintadeen 16 voet

Prestant - disc. dubbel 8 voet

Holpyp 8 voet

Fluit Travers - disc. 8 voet

Octaaf 4 voet

Roerfluit 4 voet

Nasart 3 voet

Superoctaaf 2 voet

Terts 1 3/5 voet

Cornet disc. VI sterk

Mixtuur III-VIII sterk

Trompet 8 voet

Hautbois 8 voet

Pedaal:

Prestant 16 voet

Subbas 16 voet

Roerquint 12 voet

Hofluit 8 voet

Octaaf 4 voet

Fluit 4 voet

Nagthoorn 2 voet

Basuin 16 voet

Trompet 8 voet

Trompet 4 voet

Cink 2 voet

Werktuiglijke registers:

Koppel Hoofdwerk-Bovenwerk basc./disc.

Koppel Hoofdwerk-Rugwerk basc./disc.

Koppel Pedaal-Hoofdwerk

Vier afsluitingen

Tremulant Bovenwerk

Tremulant Rugwerk

Ov erige gegevens:

Manuaalomvang: C-d'''

Pedaalomvang: C-d'

Stemming: Evenredig zwevend

Toonhoogte: a = 440 Hz

Tractuur: mechanische sleepladen

In de nacht van 7 op 8 oktober 1832 ging dit magistrale orgel jammerlijk ten onder toen de kerk door brand werd verwoest.

Tekening naar ansichtkaart : Collectie Archief J.H. Kluiver